Diversiteit en inclusie – afwijken en erbij horen

Door Arjan Hamberg | Mens & Organisatie

Diversiteit en inclusie - afwijken en erbij horen - organisatiecultuur, medemenselijkheid - Lumax Producties

Erbij horen en af mogen wijken: het zijn belangrijke thema’s voor mij.  Daarbij gaat het om ruimte voor het verschil, een eigen plek innemen en er (mogen) zijn. Diversiteit en inclusie, in vakjargon. In dit artikel neem ik mijn fascinatie met en vragen over deze onderwerpen onder de loep.

“Zijn we een Nederlands bedrijf dat internationaal werkt of zijn we een internationaal bedrijf dat is gevestigd in Nederland?”

Deze vraag kwam onlangs naar voren in een gesprek over diversiteit en inclusie. Aanleiding voor het gesprek waren de waarden van een familie en hoe die een plek hadden in de cultuur van het bedrijf van de familie. Is er in de familie ruimte voor het afwijkende neefje en de gedateerde kennis van opa? Hoe gaan we om met de verschillen in de familie?

Binnen het bedrijf van de familie is diversiteit of internationalisering een thema. Zoals ik het bedrijf had leren kennen, is er impliciet een sterke cultuur waarin het bedrijf absoluut op nummer 1 staat. Loyaliteit aan het bedrijf gaat eigenlijk nog boven loyaliteit aan de eigen familie van de medewerkers.

Ruimte voor afwijking

Maar het bedrijf is ook gegroeid en de activiteiten zijn diverser geworden. Dat roept ook nieuwe vragen op met als onderliggend thema: is er ruimte voor een andere loyaliteit, voor anders denken?

In de zoektocht die dit thema oproept, past ook de eerder genoemde vraag: “zijn we een Nederlands bedrijf dat internationaal werkt of zijn we een internationaal bedrijf dat is gevestigd in Nederland?” Dat levert flinke discussies op. Bijvoorbeeld over het spreken van ‘steenkolen Engels’. Voor sommigen een statement waar trots aan wordt ontleend, daarmee duidelijk makend waar ze staan in deze discussie. Maar niet voor iedereen.

Het maken van ruimte voor diversiteit en ook zeker het benutten van diversiteit is voor deze organisatie een grote opgave, maar ook een belangrijk thema. Er blijft immers een groot potentieel onbenut en zakelijk lijkt het niet verstandig.

Afwijking benutten

Hoe gebruik je de aanwezige diversiteit om een krachtig geheel te worden? Een geheel dat niet waterig maar juist onderscheidend is? Waarin je je een uniek individu kunt voelen en tegelijkertijd onderdeel van de groep? Wat moet je dan behouden en wat lever je in?

Een tip van mijn broer heeft me verder geholpen. Via hem ontdekte ik een mooi fragment van de NIVOZ-lezing van Freek de Jonge:

Het hele fragment is inspirerend, maar vooral vanaf 2:29 gaat hij in op inclusie. Op de paradox tussen erbij willen horen en bijzonder willen zijn.

Freek de Jonge introduceert de formule:

ik = de ander = ik

Als je die formule op je laat inwerken dan weet je: als je het over de ander hebt, heb je het over jezelf. “Vertrouwen” is volgens Freek de Jonge de vraag beantwoorden: “mag ik er zijn?” In zijn formule (ik = de ander = ik) betekent dat, dat de ander ook vraagt: “mag ik er zijn?” We zijn allemaal individueel verschillend, en ook allemaal hetzelfde.

De paradox van inclusie

De formule van Freek de Jonge biedt zicht op de vraagstukken rondom diversiteit en inclusie.

Ieder mens wil erbij horen, ik wil erbij horen. Ik moet, om ergens bij te horen, een stuk van mijn individualiteit opgeven.

Ik wil ook nog iets anders, namelijk: ik wil bijzonder zijn. Ik moet, om bijzonder te zijn, mijn individualiteit juist ontwikkelen.

Dit lijkt een paradox: je individualiteit ontwikkelen en opgeven. In de formule ik = de ander = ik moeten we dat allemaal doen.

Van diversiteit naar inclusie

Diversiteit kan in mijn beleving eigenlijk geen “probleem” zijn, het is een gegeven. We zijn allemaal mens en identiek. We hebben allemaal twee benen en twee armen. En we zijn allemaal uniek. Ik herken mijn buurman, mijn collega en zie de verschillen tussen de mensen om mij heen in de trein. De diversiteit is het gegeven, het gaat voor mij om de inclusie. Is er ruimte voor die verschillen?

Bij diversiteit en inclusie gaat het dus over de vraag: mag jij er zijn, mag de ander er zijn? Kun jij, mag ik, jij en de ander betekenis hebben? Betekenis heb je als je iets kunt doorgeven, als je kunt delen en aandacht kun je delen. Aandacht is een geschenk wat wij allemaal te geven hebben, van mens naar mens, van ik naar ik.

De foto bij dit artikel is een bijzondere foto. Het is de hand van mijn opa en mijn jongste zoon. Mijn opa schenkt aandacht aan zijn achterkleinzoon en mijn zoon schenkt aandacht aan zijn overgrootvader. Zij hebben betekenis voor elkaar.

Gesprek over diversiteit en inclusie

Ik denk dat het bij diversiteit en inclusie begint met hebben van aandacht voor elkaar en elkaars verlangen opmerkt. Verschillen hebben waarde maar alleen als je ze opmerkt en met elkaar deelt. Deel met elkaar en laat ruimte voor individu, zodat ieder mens bijzonder kan blijven.

Tot slot, het bedrijf heeft de vraag, waarmee ik dit artikel begon, nog niet beantwoord. Het gesprek tussen de mensen in het bedrijf is nog gaande, het gesprek over de verschillen, het afwijkende en de waarde ervan. Hopelijk helpt dit artikel je een gesprek over diversiteit en inclusie op gang te brengen en te houden op alle plekken waar jij erbij wilt horen èn bijzonder wilt zijn.

Over de schrijver

Arjan Hamberg is zijn hele leven al gefascineerd door de passie van mensen voor hun werk. Zijn nieuwsgierigheid en creativiteit zet hij in om in organisaties deze passie ruimte te geven en de samenwerking beter te maken. In zijn vrije tijd leest Arjan veel, vooral romans en boeken over geschiedenis. Verhalen over andere mensen, culturen en periodes brengen hem vaak op ideeën.

Geef je reactie:

Geef je reactie: