Waarom waarden belangrijker zijn dan doelstellingen

Terwijl ik de blogpost schreef over De waarde(n) van mijn bedrijf van Richard Barrett, merkte ik dat Barrett nergens in zijn boek een definitie geeft van een "waarde". Sommige begrippen die in het boek naar voren komen als mogelijke waarden, kun je ook opvatten als doelstellingen: effectieve kostenbeheersing, tevredenstellen klanten of delen van informatie. Daarom schrijf ik deze week nog een blogpost over waarden waarin ik een antwoord probeer te geven op de vragen:

1. wat is een waarde? en wat is een doelstelling?
2. wat is het verschil tussen een waarde en een doelstelling?
3. hoe onderscheid je een waarde van een doelstelling?

De definitie van waarde

Het woord 'waarde' kennen we onder andere van de uitdrukking 'normen en waarden'. In deze betekenis staat 'waarde' echter niet vermeld in de Dikke Van Dale (12e uitgave). 'Waarde-ethiek' staat er wel in en dat betekent:

ethiek die het handelen betrekt op zekere als objectief aangenomen normen

Waarden zijn dan volgens Van Dale als objectief aangenomen normen. De wikipedia geeft een iets uitgebreidere definitie van een waarde:

Waarden zijn idealen en motieven die in een samenleving of groep als nastrevenswaardig worden beschouwd.

In het boek Je ongekende vermogens van Anthony Robbins over NLP staat nog een definitie van waarde:

[een] hoogstpersoonlijke, individuele overtuiging over wat het belangrijkste voor [je] is ... met betrekking tot goed en verkeerd, goed en kwaad. (p. 335)

Hieruit kunnen we afleiden dat waarden:

• subjectief zijn;
• helpen om richting te bepalen;
• een maatstaf zijn om te oordelen.

Begrippen als betrokkenheid, vertrouwen en volhardendheid (Barrett, p. 70) of liefde, respect en vrijheid (Robbins, p.342) herkennen we waarschijnlijk allemaal wel als een mogelijke waarde van jezelf of van anderen.

Waarde versus doelstelling

Op het eerste gezicht lijken waarden erg op doelstellingen. Ook doelstellingen worden subjectief vastgesteld, geven richting aan je acties en een richtlijn om het succes van de acties te beoordelen. Toch is er een verschil, wat blijkt uit de volgende vier zinnen:

1. Ik streef naar 'respect'.
2. Ik streef naar 'effectieve kostenbeheersing'.
3. Ik leef vanuit 'respect'.
4. Ik leef vanuit 'effectieve kostenbeheersing'.

De eerste drie zinnen komen mij logisch voor. Ik kan me makkelijk voorstellen dat ik vertrouwen als doelstelling heb, maar ook dat ik effectieve kostenbeheersing als doelstelling heb. Leven vanuit vertrouwen, dat wil zeggen leven volgens de waarde vertrouwen, zou ik ook als een normale Nederlandse zin herkennen.

Er gebeurt iets bij die laatste zin: ik leef volgens de waarde effectieve kostenbeheersing. Het klinkt niet. Leven vanuit is verheven en effectieve kostenbeheersing is plat en praktisch. Als ik de laatste zin zou gebruiken in een discussie over de bezettingsgraad van bedden in een ziekenhuis, zou ik mijzelf als ronduit lomp en ongevoelig beschouwen.

Eerst kiezen, dan doen

Doelstellingen zijn concreet, bij voorkeur zelfs SMART (Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden). Bij doelstellingen gaat het in de eerste plaats om de acties: wat ga je doen, hoe ga je het doen en wat leveren de acties op?

De waarde(n) geven antwoord op de waarom-vraag: waarom ga je dat doen, waarom is dat belangrijk? Waarden gaan daarom vooraf aan de doelstellingen. Je moet eerst weten waar je ten diepste op gericht bent, waarom je ene actie wel kan en de andere niet. Dat is altijd een subjectief proces, ook als je met een groep je waarden bepaalt. Daarom zijn de waarden van een groep mensen zo belangrijk: ze zijn een onlosmakelijk onderdeel van de groepscultuur. Daarna kom je als groep in actie.

Worstelen met waarden

Waarden hebben woorden nodig, wil je ze kunnen delen in een groep. Daarom geef ik je woorden waarmee je jouw waarden kunt identificeren.

1. Kun je streven naar het begrip? Dan is het in ieder geval een doelstelling en kan het soms ook een waarde zijn. Denk aan: effectieve kostenbeheersing of kennisdeling.
2. Kun je leven vanuit het begrip? Dan is het een waarde en laat je deze waarde je keuzes (en daarmee je acties) bepalen. Denk aan: vertrouwen of respect.

Werken deze woorden ook voor jou om waarden en doelstellingen uit elkaar te houden? Ik ben benieuwd naar je ervaringen en naar de (hopelijk mooie) gesprekken die deze hebben opgeleverd.

Over de auteur: Karin Tempelaar is adviseur kennisdeling en communicatie en mede-eigenaar van adviesbureau Lumax Producties, dat organisaties helpt bij HR-strategie.